Theo Bamberg, wereldwijd bekend onder de artiestennaam Okito, behoort tot de grootste namen uit de Nederlandse goochelgeschiedenis. Geboren in Amsterdam op 15 juli 1875 en overleden in Chicago op 28 juni 1963, groeide hij uit van een Amsterdamse jongen in een Joods goochelaarsgeslacht tot een wereldberoemd illusionist die op vrijwel elk continent optrad.
Visuele referentie
Een goochelgeslacht van vijf generaties
Bamberg kwam uit een familie waarin de goochelkunst al vijf generaties van vader op zoon werd doorgegeven, te beginnen bij Eliazer D. (Leendert) Bamberg, geboren rond 1748. Zijn vader, David Tobias Bamberg, noemde zichzelf hofmechanicus en genoot een goede reputatie aan het Nederlandse Hof, waardoor de familie in contact kwam met het Koninklijk Huis en de Nederlandse elite.
De jonge Theo trad al op zijn elfde voor het eerst op, samen met zijn vader, ter gelegenheid van de verjaardag van prinses Wilhelmina. Op zijn zeventiende werkte hij zelfstandig als handschaduwkunstenaar; met een voorstelling van wel tweeëneenhalf uur trad hij op in zowel Nederland als België.
Het ontstaan van Okito
Al vroeg besefte Bamberg dat zijn toekomst verder reikte dan het kleine Nederland. Hij ontwikkelde een Japans geïnspireerde act en nam de artiestennaam Okito aan — een anagram van Tokio. Een zware doofheid, opgelopen bij een zwemongeluk, vormde geen belemmering voor zijn optredens.
In 1900 stond hij in het Théâtre des Folies Marigny in Parijs met de act 'Le Japonais Mystérieux', samen met een jonge Howard Thurston, die later een van Amerika's grootste goochelaars zou worden. Tussen 1902 en 1904 trad Okito op in Engeland, met als hoogtepunt een optreden voor de Prins van Wales — de latere koning Edward VII — in gezelschap van de Sjah van Perzië.
Een wereldreiziger met 2000 kilo bagage
In 1908 vertrok Bamberg naar de Verenigde Staten, waar hij via het Orpheum Circuit door het hele land toerde en kennismaakte met grootheden als Thomas Edison en Arthur Conan Doyle. Zijn reputatie als uitvinder, bouwer, ontwerper en schilder van zijn eigen illusieapparatuur was zo groot dat zijn act soms 2000 kilo bagage besloeg.
In 1909 raakte het reizen hem te veel en vestigde hij zich aan de New Yorkse Broadway met de winkel Bamberg Magic & Novelty Co. Toen die mislukte, begon hij later een succesvolle handel in apparatuur voor amateur-illusionisten, die tot 1919 bleef bestaan. In dat jaar zette hij een nieuwe Chinese act op waarmee hij de hele wereld rondtrok.
Met die Chinese act trok hij de wereld over: Zuid-Amerika, Afrika, India, Egypte, China, Thailand en het Verre Oosten. Na de Eerste Wereldoorlog schitterde hij in het Wintergarten en de Scala in Berlijn, en later in Parijs, Boedapest en Wenen.
Oorlog, ballingschap en een blijvende erfenis
In 1932 keerde Bamberg terug naar Nederland en liet in 1936 in Rijswijk de villa 'Pagode' bouwen, waar hij uit Oostenrijk gevluchte Joden onderdak bood. Bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog vluchtte hij op 12 mei 1940 naar West-Indië en moest hij zijn in veertien kisten verpakte attributen achterlaten; ze werden grotendeels vernietigd.
Via Venezuela — waar hij zich aansloot bij zijn zoon David, die optrad als Fu Manchu — kwam hij uiteindelijk in Chicago terecht. Bamberg geldt als de eerste illusionist ter wereld die een voorwerp echt kon laten zweven; die zweeftechniek — waarmee hij een gloeilamp, bal of tafel door de lucht liet bewegen — vormt de basis van talloze latere illusies, onder meer uitgevoerd door David Copperfield en Hans Klok. In Amsterdam herinnert het Bamberghof sinds 1959 aan dit beroemde artiestengeslacht.
Van het Nederlandse Hof tot de podia van het Verre Oosten: Theo 'Okito' Bamberg bracht Nederlandse magie naar de wereld. Het is precies dat vakmanschap en die theatrale verbeelding die Sudesh Roman vandaag op het podium voortzet.